In memoriam Jan Lucassen

In Memoriam Jan Lucassen Afgelopen zondag op 21 mei is Jan Lucassen overleden. Hij is 80 jaar geworden Jan Lucassen is bijzonder belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de Design Academy, voor de branding van de stad Eindhoven, voor het ontstaan van StrijpS. Jan was zelf in 1961 afgestudeerd aan de academie en begon na een jaar, samen met zijn oud-docent Emile Truijen, een eigen bureau: TEL Design (Truijen En Lucassen). Het was een van de eerste multidisciplinaire ontwerpbureaus gespecialiseerd in Corporate Identity (toen nog iets nieuws). Het bureau bestaat nog steeds, maar vanaf 1977 werkte Jan weer voor zichzelf als designmanager en adviseur op het gebied van identiteitsverbetering van organisaties. Zijn bemoeienis ging altijd verder dan alleen het visuele en het inhoudelijke. Hij begeleidde de implementatie van de veranderingen die 'van boven' ingegeven werden ook 'op de vloer' gedragen moesten worden. Hij had de tijd mee en zaken gingen goed. Toen hij dan ook gevraagd werd door de Philipsman Frans van der Put 'waarom hij niet gesolliciteerd had' naar de functie van directeur voor de academie, zat hij niet op te wachten op een baantje. Maar het appél dat op hem gedaan werd (de academie dreigde ten onder te gaan), zijn gevoel voor de academie en zijn liefde voor het vak, maakte dat hij 'ja' zei. Hij begon als interim, wilde zich niet vastleggen, en kreeg de opdracht om de AIVE te reorganiseren en een toekomstvisie te ontwikkelen. Hij zou een jaar blijven, maar is niet meer weggegaan. Jan maakte een plan: de opleiding moest totaal veranderen. Door nieuwe technologische ontwikkelingen zouden de productiemethodes veranderen, als bv. printing on demand. Daarnaast vergde het ontluikende informatietijdperk (we hebben het over het begin van de jaren '80) een andere mentaliteit van de vormgever. Het zou belangrijk worden om ook vanuit creativiteit en intuïtie te kunnen ontwerpen. Samen met Jan van Duppen en vooral ook Ulf Moritz werden er acht studierichtingen ontwikkeld, allen beginnende met de term 'Mens en ... ' . Centraal in het curriculum zou het gaan om de (individuele) gebruiker en om de vormgever. Iedere studierichting kreeg een hoofddocent. Iemand die zijn sporen verdiend had, met gezag en zeggenschap. Die niet kwam om een inkomen te verwerven maar omdat hij passie had voor het vak en zijn visie en kennis wilde delen met studenten. Deze hoofddocent was verantwoordelijk voor zijn eigen afdeling. Op de academie kregen de docenten het volste vertrouwen en de vrije hand. De interne organisatie werd gewaarborgd door Jan van Duppen. Jan Lucassen kon beleid ontwikkelen en 'naar buiten'. Jan had visie, ingegeven doordat hij zag 'wat er in de wereld gebeurde', door technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen, door gesprekken die hij voerde en door een grote realiteitszin gecombineerd met een goede intuïtie en zelfvertrouwen. Jan kon organiseren en ondernemen, doorpakken. Jan was ambitieus en resultaatgericht. Jan wilde meer, meer kwaliteit, internationaler. De academie ontsnapte aan de schaalvergroting van de jaren '80 en kon daardoor zijn route naar excellentie verder vervolgen. Jan ging met de Graduationshow naar Amsterdam en bracht de academie in Milaan. Geldverspilling volgens sommigen, te ambitieus. Maar Jan liet zich niet stoppen. Hij zag de enorme mogelijkheden die het vak van vormgever bood en geloofde in de kracht van de academie, zijn mensen en studenten. Een eigen identiteit was belangrijk maar vooral ook het vermogen een concept in context te ontwikkelen, te kunnen samenwerken en interdisciplinair te kunnen denken en werken. De Masters werden opgericht om een hogere graad te kunnen bereiken. Een verregaande samenwerking werd ingezet met de TU, met het Vormgevers Overleg Eindhoven en het Internationale Vormgevers Overleg. En toen een Europa zonder grenzen zich aankondigde werd het European Design Centre opgericht. De AIVE werd The Design Academy. Bij deze ambities hoorde een ander pand dan de oude jongensschool aan de Elzentlaan, met zijn kleine kamers en smalle gangen. Als mede ontwikkelaar van De Witte Dame had de academie zeggenschap. Jan geloofde in het concept van Design, Information and Technologie. Door verregaande samenwerking en synergie zouden grootste zaken tot stand kunnen komen. Eindhoven ontwikkelde zich langzaam tot een echte designstad. The Design Academy stond op de kaart. Het plan voor Strijp S, the Human Village, was geboren. En Jan werd 65. Hij Jan had zich voorgenomen dan met pensioen te gaan. Waarom wist hij ook niet: het was niet nodig, het had niet gehoeven, misschien was het zelfs beter geweest als hij nog even bleef. Maar hij heeft het wel gedaan. Jan was toch ook behoorlijk eigenwijs. De man, die vond dat hijzelf geen goede vormgever was, kon prachtige concepten bedenken en ook uitvoeren. Met de dood van Jan voelt het alsof er een tijdperk wordt afgesloten. Zijn nalatenschap is onuitwisbaar geassimileerd in onze genen. Dorothé Kurvers -voormalig docent op de DAE -werkt aan een biografie over Jan Lucassen, over de transitie van het object denken naar conceptdenken in design en de gevolgen hiervan.